ትግራይ ካብ ሃፍቲ ማዕድን ክትረኽቦ ዝግባእ ሃፍቲ ንምርካብ ብትኹረት ይስራሕ ምህላዉ ተገሊፁ።

ኣብ ትግራይ ተረኺቡ ዝበሃል ሓዱሽ መዓድን ሓቂ ድዩ? ኢልኩም ንዘልዐልክምዎ ሕቶ መሰረት ብምግባር ንሓላፊ ኤጀንሲ ማዓድንን ኢነርጅን ክልል  ትግራይ ኣይተ መዓርግ ሓዱሽ ሕቶ ኣቕሪብናሎም ነይርና። ካብቲ ንሕና ዘቕረብናሎም ሕቶታት ብተወሳኺ፣ ንስኻትኩም ተኸታተልቲ ድሕረ-ገፅና ዘልዐልክምዎም ሕቶታት እውን ክካተቱ ብምግባር ዝስዕብ ምላሽ ሂቦሙና ኣለዉ።

ወይን:- ኩነታት መዓድን ክልልና እንታይ ይመስል

ሓላፊ ኤጀንሲ ማዓድንን ኢነርጅን ክልል ትግራይ ኣይተ ማዓርግ ሓዱሽ እንትገልፁ፣ ትግራይ ብብርኪ ሃገር ዞባ መዓድን  ተባሂሎም ካብ ዝተኸለሉ ሰለስተ ከባብታት ሓንቲ እያ፡፡ ካብተን ሰለስተ ሓንቲ ምዃና ጥራሕ እንተይኮነስ እቲ ናይ ትግራይ መዓድን ኣብ ልዕሊ ከርሰ ምድሪ ዝርከብን ንኢንቨስተራት ብዙሕ ወፃኢ ዘይሓትትን ስለ ዝኾነ ካብ ካልእ ብዝበለፀ ተመራፂ ይገብሮ።

ብተወሳኺ ኣይተ መዓርግ፣ ኣብ ትግራይ ብርክት ዝበሉ ንስራሕቲ “ኮንስትራሽን” ዘገልግሉ ከም ግራናይትን እምነ በረድን ዝበሉ ነቲ ናይ ኮንስትራክሽን ኢንዳስትሪ ክምግቡ ዝኽእሉ ብስፍሓትን ብፅሬትን ከም ዝርከቡ ገሊፆም፡፡ መፅናዕቲ መዓድን ንምክያድ ሰፊሕ ናይ ሞያ ዓቕምን ካፒታልን ከም ዘድሊ ግልፂ እዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ኤጀንሲና ብዘለዎ ውሱን ዓቕሚ ከይተደረተ ኣብ ዉሱናት ከባቢታት ትግራይ ብዝተገበረ መፅናዕቲ ን30 ፋብሪካታት ንዝቕፅሉ 50 ዓመታት ዘገልግል ልዕሊ ሓደ ነጥቢ ሓደ ቢልዮን ሜትር ክዩቢክ ግራናይት ምህላዉ ተረጋጊፁ ኣሎ ኢሎም፡፡ እዚ ክበሃል እንተሎ ግን እቲ ዝተፀነዐ ጥራሕ እምበር ኩሉ ከባቢ ዝሽፍን ኣይኮነን። ኣብዚ ግን ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገለፀ ኣለሻ መዓድን ዝደልዮ ናይ ትምህርቲ ዓቕምን ካፒታልን ልዑል ስለ ዝኾነ ዓበይቲ ሰብ ሃፍቲ እውን ናብዚ ክኣትዉን ኣብቶም ዘይተፀንዑ ከባብታት ትግራይ እውን ተወሳኺ መፅናዕቲ ንከካይዱ ዓብይ ድልየት ስለ ዘሎ መንግስቲ ድማ ብቑርፀኝነት ወሲኑ ነዞም ሰብ ሃፍቲ ኣድላይ ዝበሃል ምትሕብባር እናገበረ ናይ ኣለሻ መዓድን ፍቓድ እናሃቦም ከም ዝርከብ ሓቢሮም።

እዚ ከም ዘሎ ኮይኑ ኣብ ውሱናት ከባብታት ብዝተገበረ መፅናዕቲ ካብ 30 ክሳብ 40 ዓመታት ንኣስታት 30 ፋብሪካታት ከስርሕ ዝኽእል ናይ እምነ በረድ ውህሉል ሃፍቲ ከም ዘሎ እውን ኣይተ መዓርግ ሓቢሮም። ካብዚ ብምብጋስ ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ናይ ኮንስትራሽን ማዕድናት ዝተዋፈራ ሸውዓተ ፋብሪካታት ዘለዋ እንትኾና ፋብሪካታት ሳባ እምነ በረድን ሰማያታን ናብ ተግባር ኣትየን ውፅኢት እናመዝገባ ዝርከባ ፋብሪካታት እየን፡፡ እቲ ሓደ ኣፍሮ-ፅዮን ዝተብሃለ ኩባንያ ኩሎም ዘድልይዎ ነገራት

ወዲኡ ናብ ኢንዳስትሪ ተኸላ በፂሑ ይርከብ። መንግስቲ እውን ኣድላይ ዝበሃል ኩሉ ናይ መሬትን ካልእን ብዝግባእ

ኣጠናቒቑ እቲ በዓል ሃፍቲ ኩባንያ ናብ ኢንዳስትሪ ተኸላ ክኣቱ ኣብ ምግባር ፅቡቕ ክያዶ ተኸይዱ እዩ። እቲ ኩባንያ ኣብ ከባቢ እንደርታ ዝትከል ኢንዳስትሪ እንትኸውን ኣብ ዓመት ልዕሊ 400 ሽሕ ሜትር ኩዩቢክ ፍርያት ግራናይት ዘፍሪ እዩ። ብተመሳሳሊ ኣብ ከባቢ ተምቤን ዝትከል ኣብ ግራናይትን ማርብልን ትኹረት ዝገብር ኢንዳስትሪ እውን ካልእ ናብ ስራሕ ዝኣቱ ዘሎ ኩባንያ እዩ። እተን ዝተረፋ ኣብ ከተማ መቐለ ዝስራሕ ዘሎ ኢንዳስትሪ ፓርክ ክኣትው ፍቓድ ዝረኸቡ ክልተ ፋብሪካታት ድማ ኣብ ተኸላ ኢንዳስትሪ በፂሐን ከም ዘለዋ እዩ እቲ ዝሃቡና መብርሂ ዘርድእ። እተን ዝተረፋ ድማ መፅናዕተን ወዲኤን ናብ ተግባር ንምእታው ኣብ ምንቅስቓስ ከም ዝርከባ ኣይተ ማዓርግ ካብ ዝሃቡና መብርሂ ንምርዳእ ክኢልና ኢና። ካብዚ ሓሊፉ ልዕሊ 500 ሰብ ውልቀ ሃፍቲ ኣብ ምፍራይ ፀፀር ተዋፊሮም ተረባሕቲ ይኾኑ ምህላዎም እቶም ሓለፊ ዝሃብዎ መብርሂ የረድእ፡፡ ሐዚ ግና እዞም ኣብዚ ተዋፊሮም ዝነበሩ ዓበይቲ ሰብ ሃፍቲ ናብ ካልእ ዓበይቲ ኢንዳስትሪታት ትኹረት ክገብሩ ብምሕጋዝ እዚ ምምራት ፀፀር፣ ሑፃን  ካልኦት ናይ ኮንስትራክሽን ግብኣትን ድማ ንመናእሰይ ንምርካብ ተሓሲቡ ይስራሕ ኣሎ። ከባቢ 160 ማሕበራት ክኣትዋ ድማ ይሕሰብ። ስለዚ ኣድላይ ዝበሃል ልቓሕ ይዳለወሎም ኣሎ። ከምኡ ድማ ነዚ ዘድሊ ማሽነሪ እውን መስፍን ከፍርዮ ኣብ ምንቅስቓስ ይርከብ።

በዚ እውን ኣብ ትግራይ ዘሎ መዓድን ሃፍቲ ኮንስትራክሽን ሃገርና ንእተርእዮ ዘላ ቅልጡፍ ኢኮኖሚያዊ ዕብየት ዝምጥን ጠለብ መዓድን ኮንስትራክሽን ብፍላይ ካብ ወፃኢ ዓዲ ዝኣትዉ ዝነበሩ ንምትካእ ዘኽእል ሰፊሕ ዕድል ኣለዋ። ስለዝኾነ ብርክት ዝበለ ዕድል ስራሕ ክፈጥር እዩ። መንግስቲ ክልልና ድማ ነዚ ተረዲኡ ሃገርና እትጠልቦ ናይ ኮንስትራክሽን መዓድን ወይ ከዓ ግብኣት ዝምልስ ስራሕቲ እናሰርሐ እዩ ኢሎም ኣይተ መዓርግ። ብተወሳኺ ኣብ 21 ወረዳታት ትግራይ ማዕድን ወርቂ ከም ዘሎ ተረጋጊፁ እዩ፡፡ በዚ ድማ ልዕሊ 130 ሽሕ ዜጋታት ተጠቀምቲ ዝኾንሉ ዕድል ዝተፈጠረ እንትኸውን፤ ኣብቲ ወርቂ ዝርከበሉ ከባቢ ዝርከባ ዕሸል ከተማታት ቅልጡፍ ዕብየት ከመዝግባ ልዑል ኣበርክቶ እናገበረ ይርከብ፡፡

ይኹን እምበር እቲ ወርቂ ዝርከበሉ ከባቢ በረኻ ብምዃኑ ዝግባእ ቁፅፅር ንምግባር ፀገም ከም ዘሎን ኣብዚ ሐዚ እዋን እዚ ንምቁፅፃር ምስ ክልልን መዳርግቲ ኣካላትን ሰፋሕቲ ስራሕቲ እናተሰርሑ ምዃኖም ኣይተ ማዓርግ ኣገንዚቦም እዮም፡፡ ኣብ መፅናዕትን ምፍራይ መዓድን ወርቅን ዝተዋፈራ 11 ኩባንያታት እንትህልዋ ካብዚኣተን እተን ኣርባዕተ ናይ ውሽጢ ዓድን ሸውዓተ ድማ ኩባንያታት ወፃእን እየን፡፡

ወይን:- ንምታይ እየን ኩባንያታት ወፃኢ በዚሐን?እቲ ዕድል ብበዝሒ ንናይ ውሽጢ ዓዲ ዘይተወሃበሉ ምኽንያት እንታይ እዩ? ዝብል ሕቶ ኣቕሪብና፡፡

ኣይተ ማዓርግ ዝሃቡና ምላሽ፣ ምፍራይ ማዓድን ፍልጠት፣ ክእለትን ልዑል ካፒታልን ዝሓትት እዩ፡፡ ስለዝኾነ እዚ ብቐሊሉ ክደፍር ዝኽእል በዓል ሃፍቲ ይደሊ፡፡ ነዚ ዝደፍር በዓል ሃፍቲ ድማ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ብበዝሒ ዘይርከብ ምኻኑ ገሊፆም፡፡

ቀፂሎም ኣይተ መዓርግ ኣብ ክልልና በብዓመቱ 22 ኩንታል ወርቂ ናብ ባንኪ ኣታዊ ንምግባር ትልሚ ተታሒዙ ምንቅስቓስ እናተገበረ መፂኡ እዩ፡፡ ካብ 2004 ክሳብ 2006 ዓ/ም ልዕሊ እቲ ዝተትሓዘ ሸቶ ክርከብ ክኢሉ እዩ፡፡ ይኹን እምበር ካብ 2007 ክሳብ ታሕሳስ 2009 ዓ/ም ዘይሕጋውያን ኣፍረይቲ እናተበራኸቱ ብምምፅኦም፣ እተን ሕጋዊ መፍረይቲ እውን ዘፍርይኦ ምህርቲ ሓቢእኻ ንዘይሕጋውያን ኣዘዋወርቲ ወርቂ ናይ ምሻጥ ዝንባለታት ብምህላዎም እቲ ክርከብ ዝግበኦ እቶት ክርከብ ኣይከኣለን፡፡ ነዚ ፀገም ንምፍታሕ እውን ከም ኤጀንሲ ኣብ ዘይሕጋውያን መፍረይቲ ወርቂ ጥቡቅ ሕጋዊ ስጉምቲ እናወሰደ እዩ ዝርከብ፡፡ በዚ እውን ካብ ወርሒ ጥሪ 2009 ዓ/ም ጀሚሩ እቲ ክርከብ ዝግበኦ ፍርያት ወርቂ ናብ ንቡር እናተመለሰ እዩ፡፡ ካብዚ ሓሊፉ ዘላቒ ዝኾነ ፍታሕ ንምሃብ እቶም ብዘይሕጋዊ መንገዲ ኣብ ምፍራይ ወርቂ ተዋፊሮም ዘለዉ ዜጋታት ናብ ስርዓት ክኣትዉ ንምግባርን ኣብ ዘይሕጋዊ ኣዘዋወርቲ ወርቂ ድማ ዘየላጢ ስጉምቲ ንምውሳድን ብብርኪ ክልል ኮሚቴ ተጣይሹ ናይ ምፅፋፍ ስራሕቲ ይስርሑ ምህላዎም እቶም ሓላፊ ሓቢሮም፡፡

ወይን:- ኩነታት እቲ ኣብ ክልልና ተረኺቡ ዝበሃል ዘሎ ሓዱሽ መዓድን (ሳልፋየር) እንታይ መብርሂ ይህልዎም?  

ኣይተ ማዓርግ ነዚ ዝሃብዎ ምላሽ ድማ፣ ኣብ ትግራይ ገና ካልእ ማዕድን እውን ክርከብ እዩ፡፡ ምኽንያቱ ክልልና ዘይተፈለጠ ሃፍቲ ማዓድን ዝርከበላ ክልል ስለ ዝኾነት፡፡ ስለዚ ማዕድናት ኮረንደም፣ ኦፓል፣ ሳልፋየርን ሩቢን ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ዞባ ደቡብ ምብራቕ ትግራይ ከባቢ ሰሓርቲ ሳምረ፣ ዞባ ማእኸል፣ ውሱን ክፋል ምብራቓዊ ዞባ ትግራይ ከምኡ እውን ዞባታት ሰሜን ምዕራብን ምዕራባዊ ክፋልን ክልልና ምህላዎም መፅናዕቲ ክገብሩ ፍቓድ ብዝተወሃቡ ልምዲ ዘለዎም 72 ሰብ ውልቀ ሃፍቲ ውሽጢ ዓዲ ተረኺቦም ኣለዉ፡፡

እዞም መዓድናት ኣብ ትግራይ ብስፍሓት ዝርከብሉ ኩነታት ከምዘሎ እቲ ክሳብ ሐዚ ዝተገበረ መፅናዕቲ የመላኽት፡፡ ኮይኑ ግና ሐዚ እውን ክንደይ ዝኣክል መጠን ከም ዘለዉ ተወሳኺ መፅናዕቲ ዝሓትት እዩ፡፡ ድምር ኣቢልካ እንትርአ ሃፍቲ ማዕድን ትግራይ ብዝግባእ እንተተመሪሑን እንተተጠቒምናሉን ኣብ ኢኮኖምያዊ ዕብየት ክልልናን ሃገርናን ልዑል ግደ ኣለዎ ዝበሉ ኣይተ መዓርግ፣ ኣብ ክሊ እዚኦም ሕብረተሰብና ክርድኦ ኣለዎ ዝብለዎ ሓሳብ እውን ሓቢሮም፡፡

እቶም ልዕል ክብሉ ዝተገለፁ ኮነ ካልኦት ኣብ ክልልና ዝርከቡ ሃፍቲ ማዓድናት ዝርከብሉ ቦታ ብመፅናዕቲ ተደጊፍካ ዝግበር ዳህሳስ ዝቕፅል ክኸውን እዩ፡፡ ይኹን እምበር ሕብረተሰብ “ወርቂ ኮነ ካልእ መዓድን ይርከብ ኣሎ” እናበለ ስርሑ ገዲፉ ፍቐዶ ጎቦታት ሓመድ እናኾዓተ ይርከብ፡፡ እዚ ትኽክል ስለዘይኮነ ካብዚ ተግባር ክቑጠቡ ኣለዎም፡፡ ብተወሳኺ መፅናዕቲ ማዓድን ክገብሩ ፍቓድ ዝወሰዱ ኣካላት ማዓድን ምስ ረኸቡ ቀልጢፍካ ናብቲ ኤጀንሲ ሓበሬታ ከይሃብካ ኣፍሪኻ ምሻጥ እውን ካልእ ትኹረት ክግበረሉ ዝግባእ ፀገም እዩ፡፡ ከምኡ እውን “መዓድን ኣሎ” ተባሂሉ ኩሉ ገንዘብ ዘለዎ ናብ ምፍራይ ማዓድን ክኣትው ናይ ምድላይ ዝንባለ ኣሎ፡፡ እዚ ድማ ትኽክል ከም ዘይኮነ ብዝለዓለ ኣፅንኦት ኣስሚሮምሉ።

ካልእ ትኹረት ዝግበረሉ ጉዳይ፣ ልምዓት ትግራይ ኮነ ሃገርና ዘይወሓጠሎም ፀረ ሰላም ሓይልታት ምስ ናይ ደገ ሓይልታት ብምዃን ማዓድን ትግራይ ውፅኢት ከይህልዎ ዝገብርዎም ምንቅስቓሳት ኣለዉ፡፡

እቲ ሓደ ካብ ወፃኢ ፍርያት ሃገረ ታንዛንያ ዝኾነ ኣርተፍሻል ፕላስቲክ ሳልፋየር ብኬንያ ኣቢልካ ናብ ትግራይ ብምእታው ናብ ሓረስታይ ብምሻጥን ብኢድ እቲ ሓረስታይ ኣቢሉ ድማ ናብቶም ነጋዶ ክበፅሖም ብምግባር ናብ ኪሳራ ክኣትዉ ምግባር እዩ፡፡ እዚ እውን ናብ ታሕቲ ወሪድካ ብምድህሳስ ብተግባር ፕላስቲክ ሳልፋየር ከም ዝተረኸበ ኣይተ መዓርግ ገሊፆም፡፡ ካብዚ ብተወሳኺ ማዓድን ትግራይ ብሕጋዊ መንገዲ ደሰደድ (ኤክስፖርት) ንከይግበር ዘተዓናቕፍ ምንቅስቓስ ኣሎ፡፡ ኣብዚ እውን ሳልፋየር ብዘይሕጋዊ መንገዲ ብምዕዳግ ብዘይሕጋዊ መንገዲ ናይ ማዳጋስካር ሳልፋየር ተባሂሉ ሰደድ ንክኾን እናተንቀሳቐሱ እዮም፡፡

ኣይተ ማዓርግ፣ እቲ ካልእ ክእረም ዝግበኦ ተግባር ዝበልዎ ድማ፣ ተወለድቲ ትግራይ ዝኾኑ ሰብ ሃፍቲ ከምኡ እውን ሓረስቶት ትግራይ ዝረኸብዎ ማዕድን ብዘይሕጋዊ መንገዲ እናሸጥዎ ይርከቡ፡፡ ንኣብነት ኣብ ቀረባ እዋን ልዕሊ 300 ግራም ሳልፋየር ብሑመራ ኣቢሉ ንሓደ ሱዳናዊ ዜጋ ክሽየጥ ተገይሩ እዩ፡፡ ከምኡ እውን ሓደ ኪሎን ፈረቓን ዝኸውን ሳልፋየር ካብ ከተማ ኣኽሱም ሓደ ናይ ወፃኢ ዜጋ ዓዲጉ ክወስድ ሓበሬታ ተረኺቡ ኣብ መቐለ ተታሒዙ እቲ ማዓድን “ብእግዚቪት” ኣብ ኮምሽን ፖሊስ ትግራይ ተታሒዙ ይርከብ፡፡ እዚ ብሕጊ ተኸሲሱ ናብ ቤት ፍርዲ ሓሊፉ ውሳነ ክወሃቦ ኣብ ከይዲ ከም ዝርከብ ኣይተ ማዓርግ ወሲኾም ገሊፆም፡፡

ኣብ መወዳእታ ኣይተ ማዓርግ፤ ሃፍቲ ክልልናን ሃገርናን ዝኾነ ማዓድን ብሕጋዊ መንገዲ ክንጥቀመሉ ኣለና፡፡ እዚ ንዘይሕጋውያን ነጋዶ ብምሃብ ብናይ ካልኦት ሃገራት ሽም ናብ ዕዳጋ ዓለም ምቕራብ ከም ሃገር ምሻጥ ተሓሲቡ ልዑል ቅፅዓት ዘስዕብ ስለዝኾነ ኩሉ ሕ/ሰብ ነዚ ክቃለስን ዘይሕጋዊ ተግባር ዝፍፅሙ ኣካላት ካብዚ ኢዶም ክእክቡን ኣተሓሳሲቦም እዮም፡፡

Source: Woyen

Leave a Reply